Hervormde Gemeente Arnemuiden -

Geschiedenis

De kerk waarin Gods Woord verkondigd wordt vanaf het jaartal 1505 is in de loop der eeuwen heel wat keren verbouwd, vernieuwd en herbouwd.

Van kapel tot kruiskerk
In het jaar 1505 is op de plaats waar nu de kerk staat, een kapel gesticht met de naam “de kapel van Sint Maarten”. In 1546 werd goedgekeurd dat de kapel van Sint Maarten werd verheven tot parochiekerk (hoofdkerk). Dat was een ingrijpende gebeurtenis. Want voordien was de hoofdkerk van Arnemuiden en omstreken “De kerk van de heerlijkheid Nieuwerkerke”. De kapel werd voor deze benoeming compleet verbouwd. Waarschijnlijk kreeg de kerk toen in de ingrijpende verbouwing van 1564 – 1565 de vorm die ze in grote trekken tot op de dag van vandaag behouden heeft. Het werd een ruime kruiskerk. De kerk was omringd door acht kapellen en had aan noordzijde een lokaal dat als consistoriekamer in gebruik was. Op het dak stond een houten toren. Niet alleen aan het uiterlijk van de kerk was iets veranderd, ook was al iets merkbaar van de invloed van de hervorming. In het jaar 1566 werd er gepreekt met ‘open deuren’. De eerste predikant die aan de gemeente verbonden werd was Hubertus Francisci. Hij diende van 1574 tot 1585.

Van kruiskerk tot nieuwe (bestaande) kerk

De kruiskerk was een enorme kerk en behoefde veel onderhoud. De overheid heeft hoge bedragen uitgekeerd om de kerk te kunnen onderhouden. Een zeer grote reparatie was noodzakelijk in 1809. Engelse soldaten hadden zich op Walcheren gelegerd en kregen onderdak in de kruiskerk en het stadhuis. De voor de kerkelijke gemeente grote en moeilijk te onderhouden kerk raakte herhaaldelijk in verval. Besloten werd om de kruiskerk af te breken. Dit gebeurde in het jaartal 1857. De laatste kerkdienst in de kruiskerk werd gehouden op 10 mei 1857. De dienst gehouden door ds. Calkoen uit Sint Laurens had als tekst voor de prediking 1 cor.8 vers 1b: “De liefde sticht”.

Nieuwbouw bestaande kerk
Op 31 maart 1858 werd de eerste steen gelegd voor de nieuwe (en huidige) kerk. Op 19 december 1858 werd de nieuwe kerk in gebruik gesteld door de toenmalige eigen predikant ds. Van der Meulen. Hij hield een leerrede over 1 Kon.8, vers 29a: “Dat uwe ogen open zijn, nacht en dag over dit Huis”. Aan weerszijden van de preekstoel hangt een eiken bord met de vermelding van deze tekst.

Restauraties en verbouwingen bestaande kerk
De in 1858 gebouwde kerk heeft haar oorspronkelijke staat behouden. Wel zijn de nodige verbouwingen en renovaties in de loop der tijd uitgevoerd.

De consistoriekamer is na de Tweede Wereldoorlog in 1957 geheel verbouwd. Ook bouwde men in dit jaar een nieuw verenigingsgebouw. In 1982 werd het verenigingsgebouw uitgebreid. Het verenigingscomplex kreeg de naam ‘Rehoboth’. In 1978 is een algemene restauratie gedaan waarna de kerk opnieuw in gebruik is genomen. Het aantal zitplaatsen (zonder extra voorzieningen) bedraagt 605.

In het jaar 2001 vond een grondige renovatie en restauratie plaats van het inwendige interieur van de kerk. De laatste eredienst voor de renovatie werd gehouden op nieuwjaarsmorgen 2001. Op vrijdag 6 juli 2001 werd een “heringebruikname dienst” door ds. Voets gehouden. Het kerkgebouw werd weer voor de erediensten in gebruik gesteld met de woorden van Ps. 84, vers 5: “Welgelukzalig zijn zij, die in Uw huis wonen: zij prijzen U gestadiglijk. Sela.”
De werkzaamheden tijdens de renovatie en restauratie in 2001 bestonden uit:

  • Stukadoren van de wanden
  • Schilderen en sausen van gewelf en wanden
  • Aanbrengen van nieuwe lambrisering
  • Verwijderen van oude betonnen vloer
  • Aanleggen van nieuwe vloerverwarming
  • Aanbrengen van nieuwe vloer bestaande uit hardstenen tegels
  • Liturgische gedeelte werd voorzien van nieuwe stoelen en de preekstoel van een nieuwe voet

Grafzerken
Bij de sloop van de oude betonnen vloer in 2001 zijn een aantal grafzerken zichtbaar geworden. Ze dateerden uit de jaren 1600 en kwamen uit de vroegere kruiskerk. Een drietal van deze grafzerken is aangebracht in het liturgische gedeelte van de kerk.